[Σύγχρονη Ισπανική Ποίηση] του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ
Ανεξαρτήτως λογοτεχνικών γενεών και ενοποιών αισθητικών

Στην Ισπανία, στις αρχές του 20ού αιώνα, στοχαστές του μεγέθους του Γκαμπριέλ Μάουρα και του Χοσέ Ορτέγα ι Γκασέτ εισήγαγαν στα κείμενά τους την έννοια της λογοτεχνικής «γενιάς». Από τότε, η ισπανική λογοτεχνία, καθ’ όλη τη διάρκεια του 20ού αιώνα, έζησε κάτω από την επιρροή και το βάρος των διαφόρων «λογοτεχνικών γενεών», μια έννοια η οποία, σύμφωνα με τον Χοσέ-Κάρλος Μαϊνέρ, χρησιμεύει «για να ορίσει την είσοδο στην ιστορία μιας ομάδας που διακρίνεται από σχετική συνοχή, τα μέλη της οποίας, κατά τη διάρκεια μιας, συνήθως, σύντομης περιόδου, δίνουν κατά τρόπο κοινό ποικίλες μαρτυρίες για τα βιώματά τους». Από τις αρχές του 20ού αιώνα, και τη Γενιά του ’98, μέχρι το τέλος του, πριν από δύο περίπου δεκαετίες, οι Ισπανοί συγγραφείς έχουν καταταχθεί, τυποποιηθεί, αναλυθεί, παρουσιαστεί, διατηρηθεί στη μνήμη των αναγνωστών ή ξεχαστεί, υπό το φως μιας διαδικασίας τόσο αυθαίρετης και καταχρηστικής, αλλά την ίδια στιγμή, εκ πρώτης όψεως τουλάχιστον, ιδιαιτέρως απαραίτητης για τους μελετητές του φαινομένου. Μεταξύ αυτών των δύο χρονικών άκρων, και εστιάζοντας πλέον στο χώρο της ποίησης, υπήρξαν πολλές ενδιάμεσες στάσεις, όπως ο ισπανοαμερικανικός Συμβολισμός, η γενιά των αρχών του 20ού αιώνα, η γενιά του ’27, η γενιά του ’36, η κοινωνική ποίηση της δεκαετίας του ’50, οι νεότατοι ποιητές της δεκαετίας του ’70 ή οι μετανεωτερικοί της δεκαετίας του ’80.

Οι λόγοι για την καταφυγή σε αυτόν τον κατακερματισμό είναι αρκετοί, όπως είναι αρκετές και οι αντιρρήσεις που έχουν διατυπωθεί εναντίον αυτής της διαδικασίας, ωστόσο η πιο σημαντική εξήγηση, απ’ όλες όσες έχουν χρησιμοποιηθεί για να «νομιμοποιήσουν» τον εν λόγω τεχνητό διαχωρισμό, εξακολουθεί να είναι η ανάγκη των λογοτεχνικών κριτικών και ιστορικών να βρουν ένα μεθοδολογικό εργαλείο που να τους επιτρέπει να οργανώσουν πάνω στο χαρτί – επί τη βάσει κριτήριων όπως το ύφος ή η θεματολογία, η ημερομηνία ή ο τόπος γέννησης – την περιρρέουσα λογοτεχνική πραγματικότητα, να οργανώσουν ως εκ τούτου, ή τουλάχιστον να προσπαθήσουν να το κάνουν, ένα φαινόμενο που από τη φύση του είναι, ευτυχώς, χαοτικό και ετερόκλητο. Είναι ακριβώς αυτό το πολυεπίπεδο και πολυσήμαντο πολιτιστικό περιβάλλον που καθιστά προβληματική κάθε προσπάθεια τεχνητής διάκρισης της ισπανικής λογοτεχνικής πραγματικότητας του 21ου αιώνα σε λογοτεχνικές γενιές, κατά τον τρόπο και με τη συχνότητα που αυτό είχε συμβεί στη διάρκεια του 20ού αιώνα.

Όπως προκύπτει, συνεπώς, από αυτή την τηλεγραφική παρουσίαση των διαφόρων γενεών που κυριάρχησαν στη σκηνή της ισπανικής ποίησης του 20ού αιώνα, εδώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες δεν έχει εφευρεθεί μια νέα ετικέτα που να συγκεντρώνει υπό τη σκέπη της έναν σημαντικό αριθμό ποιητών και ποιητριών μιας δεδομένης αισθητικής συνοχής, με υποτιθέμενες ή πραγματικές λογοτεχνικές συγγένειες. Βέβαια, το 2016, ο ποιητής και κριτικός λογοτεχνίας Χοσέ Λουίς Μοράντε χρησιμοποίησε τον όρο «Γενιά των κινητών» για να συγκεντρώσει, στην ανθολογία Regeneración, 25 Ισπανούς ποιητές, γεννημένους μετά το 1980, αλλά η πρότασή του, όπως και εκείνη του Ενρίκε Βιγιαγκράσα, επίσης του 2016, ο οποίος μίλησε για τους «Ποιητές του WhatsApp», δεν παύουν να κινούνται στο έδαφος του άνευ ιδιαίτερης σημασίας εξυπνακισμού. Θα χρησιμοποιηθούν, άραγε, αυτές οι ετικέτες από τους μελετητές του λογοτεχνικού φαινομένου στην Ισπανία; Αμφιβάλουμε βάσιμα.

Στον τομέα της ποίησης, λοιπόν, η (προ)τελευταία προσπάθεια να εφευρεθεί μια γενιά χρονολογείται από τα τέλη της δεκαετίας του ’80 με τους μετανεωτερικούς και την «Ποίηση της εμπειρίας», και συμπίπτει με τη συνειδητοποίηση από τους μελετητές της λογοτεχνίας του πόσο αδόκιμο και αβάσιμο ήταν να εξακολουθήσουν να χρησιμοποιούνται οι λογοτεχνικές γενιές ως εργαλείο εργασίας και οργάνωσης των λογοτεχνικών σπουδών στα τέλη του 20ού αιώνα. Στο χρονικό σημείο του 21ου αιώνα στο οποίο βρισκόμαστε, οι μελετητές δεν μιλούν πλέον για γενιές ή ρεύματα.

Η ισπανική ποίηση αποκηρύσσει τις στείρες γενεαλογίες. Ο ποιητής βρίσκει τη φωνή του, υπερβαίνοντας χρονολογίες και ενοποιούς αισθητικές.

Η ποιητική πραγματικότητα (δια)γράφεται επί τη βάσει αυτού που ο Βιθέντε Λουίς Μόρα αποκαλεί «μεταφυσική μοναξιά [του ποιητή] κατά τη στιγμή που κάνει το μεγάλο βήμα προς τον ποιητικό χώρο», αν και ευτυχώς, κατά τη γνώμη μας, είμαστε μακριά ακόμη από το να κάνουμε λόγο για τον «αιώνα των ατομικοτήτων», όπως μερικοί μελετητές έχουν σπεύσει να κάνουν.

Η σύγχρονη ισπανική ποίηση βρίσκεται σε εξαιρετική κατάσταση, αν λάβουμε υπόψη μας τον όγκο των δημιουργιών και το λογοτεχνικό περιβάλλον (εκδοτικοί οίκοι, περιοδικά, συναντήσεις ποίησης…), και χαρακτηρίζεται από την έλλειψη στεγανών,

γεγονός που οξυγονώνει το ποιητικό τοπίο όσον αφορά το ύφος και τη θεματική. Σήμερα, λοιπόν, αυτό το απόγευμα, αυτές τις μέρες, στο πλαίσιο της πρώτης διεθνούς συνάντησης ποιητών Ars Poetica, έχουμε την τύχη και το προνόμιο να έχουμε μαζί μας τη φυσική παρουσία και την ποίηση πέντε εκπροσώπων της σύγχρονης ισπανικής ποίησης και πιο συγκεκριμένα της ανδαλουσιάνικης, γεγονός για το οποίο, ως Γραναδίνος εξ υιοθεσίας, είμαι εξαιρετικά συγκινημένος. Μιλάμε για τον Χοσέ Αντόνιο Μορένο Χουράδο, μέγιστο ποιητή και δάσκαλο, και διακεκριμένο ελληνιστή, η διδακτορική του διατριβή αφορά την ποίηση του Σεφέρη, ο οποίος θα μας διαβάσει ποιήματά του αμέσως μετά, και τους Χοσέ Αντόνιο Γκαρθία, Αντόνιο Ραμίρεθ Αλμάνθα, Πέδρο Ενρίκεθ και Μαρία Ροσάλ των οποίων την ποίηση θα απολαύσετε σε διαδοχικές συνεδρίες στο πλαίσιο της Συνάντησης.

Πριν κλείσω, μια πολύ σύντομη αναφορά στην παρουσία της σύγχρονης ισπανικής ποίησης στην Ελλάδα. Γίνονται πολλές μεταφράσεις, για βιβλία, ανθολογίες, λογοτεχνικά περιοδικά ή ηλεκτρονικές σελίδες. Πλέον η ισπανική ποίηση στην Ελλάδα δεν είναι μόνο ο Λόρκα και λίγα πράγματα ακόμα. Αλλά το πιο ενθαρρυντικό είναι ότι έχουμε πλέον, όπως εδώ σήμερα, τους ποιητές μαζί μας, στην Αθήνα και σε άλλες πόλεις, να διαβάζουν τα ποιήματά τους. Και αν στις αρχές αυτού του αιώνα είχαμε την ευχαρίστηση να ακούσουμε ζωντανά τον Μπρίνες ή τον Γκαμονέδα, τα τελευταία χρόνια φιλοξενήσαμε νεότερους δημιουργούς όπως η Άδα Σάλας, η Mερθέδες Θεμπριάν, η Μπιμπιάνα Κογιάδο, ο Χουάν Βιθέντε Πικέρας ή η Αουρόρα Λούκε. Μακάρι να ακολουθήσουν πολλές και πολλοί ακόμα!


Το κείμενο αυτό διαβάστηκε στην πρώτη διεθνή συνάντηση ποιητών Ars Poetica που συνδιοργανώθηκε από το Γραφείον Ποιήσεως και το διεθνές περιοδικό Erato Ars Poetica, Revista Internacional de Poesía, που έλαβε χώρα στην Πάτρα, στο Επίκεντρο+ από 21 έως 23 Σεπτεμβρίου 2018 με τη συμμετοχή Ισπανών, Κυπρίων και Ελλήνων ποιητών. Με την υποστήριξη της Περιφέρειας Πελοποννήσου και του Ινστιτούτου Θερβάντες.


Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος (Αθήνα, 1963) είναι Διδάκτορας Ισπανικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου της Γρανάδας. Είναι Αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Ιταλικής Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στο γνωστικό αντικείμενο «Εφαρμοσμένη Μεταφρασεολογία» και ειδικό αντικείμενο «Ισπανική Λογοτεχνία». Διδάσκει Ισπανική Λογοτεχνία και Δημιουργική Γραφή στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο και Ισπανική Γλώσσα στο Διδασκαλείο Ξένων Γλωσσών του Πανεπιστημίου Αθηνών. Επίσης, διδάσκει Μετάφραση στο Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Μετάφρασης και Διερμηνείας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Μετάφρασης Λογοτεχνίας και Επιστημών του Ανθρώπου του Τμήματος Μετάφρασης και Διερμηνείας του Πανεπιστημίου της Μάλαγας.


Αναδημοσίευση από: https://konstantinos-paleologos.blogspot.com

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Φτιάξε site στο WordPress.com
Ξεκινήστε
Αρέσει σε %d bloggers: