Αριστέα Τσάντζου | Η Ελλάδα του Peter Sragher

Peter Sragher «ακροπόλεις άνοδοι | akropolis urcarea» μετάφραση: άντζελα μπράτσου, σταύρος δεληγιώργης (Βακχικόν, Απρίλης 2019)

ναι, ελλάδα, θα σε αγαπήσω
μέχρι τον βράχο,
μέχρι τους ανθρώπους,
μέχρι τον ουρανό.

Ο λόγος ενός σύγχρονου ξένου ταξιδιώτη πάντα θα ενδιαφέρει τον Έλληνα αναγνώστη. Και μάλιστα όταν εκείνος δεν αναζητά απλώς αλλά, με τον τρόπο του, βιώνει το ιεροπρεπές και το πανανθρώπινο του αιγαιακού χωρόχρονου» (Σταύρος Δεληγιώργης). H ελληνορουμάνικη δίγλωσση ποιητική συλλογή «ακροπόλεις άνοδοι» του Ρουμάνου Peter Sragher, από τις εκδόσεις Βακχικόν, σε μετάφραση Άντζελας Μπράτσου και Σταύρου Δεληγιώργη, είναι ένα οδοιπορικό απ’άκρη σ’άκρη στην Ελλάδα που αρχίζει με αφορμή τον πραγματικό χώρο, για να καταλήξει σε έναν ενδότερο στοχασμό: σε μια προσωπική ονειροπόληση που δίνει μορφή σε μια «άλλη» μυθική Ελλάδα. Ο ποιητής «δεν βλέπει», αλλά νιώθει.

δεν βλέπω την ελένη. αισθάνομαι το ξεχωριστό άρωμα της γυναίκας.
η ενέργεια, η ομορφιά, η αισιοδοξία της, ακόμα σκάνε στην ψυχή
μου μετά από χιλιετίες.

– Ο ΕΡΩΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΕΝΗ

Η ιδιαίτερη γραφή, δίχως κεφαλαία γράμματα στην αρχή της πρότασης ή στα κύρια ονόματα, σηματοδοτούν αυτήν τη μετάβαση σε κάτι «άλλο». Ο χρόνος, μοιάζει στο πέρασμά του, να λειαίνει όπως τις αρχαίες πέτρες των μνημείων και τα βράχια της θάλασσας, έτσι και τη γραφή. Ο χρόνος, μοιάζει να κρατά στο διάβα του μόνο την ουσία, ένα σταθερό αίσθημα ψυχικής ανύψωσης που τον κάνει να νιώθει άλλοτε «πτηνό γεννημένο από τους τεφρομέλανους ογκόλιθους των μυκηνών» καθώς το «άχρουν μηδέν [τον] μεταφέρει στα μπράτσα του» ψηλά στον αέρα (ΜΥΚΗΝΑΪΚΟ ΠΤΗΝΟ) και άλλοτε τον τρέπει σε μυθικό Φοίνικα:

[…]
πετάω
πάνω από τη μεσόγειο
και μέσα μου πετάει ο χαμένος
                        θησαυρός
πετάω
ξαναπετάω μετά από δύο χιλιάδες χρόνια
αλλά κανείς δεν με βλέπει […]


δεν καταλαβαίνω γιατί οι άνθρωποι προσεύχονται
μπροστά στο αόρατο
                         σώμα μου
επειδή εγώ ζω μ’ όλες τις σκέψεις τους
                        πάνω στα χείλη μου
μόνο που κανείς δεν έχει τρόπο να τις στρώσει
                         στο χαρτί

– ΕΙΜΑΙ Ο ΦΟΙΝΙΞ

Το ανοδικό ταξίδι στον χώρο, στις πλαγιές του Ολύμπου, συσχετίζεται με την ανάβαση στον χρόνο, στις ρίζες του πολιτισμού. Η ρίζα της «ελιάς» υφαίνεται με τον τόπο και την αιωνιότητα, γίνεται σημείο αναφοράς σε έναν κόσμο που συνεχώς αλλάζει:

ρίζα ελιάς είμαι στις πλαγιές του ολύμπου, μπηγμένη στον λευκό
βράχο, ένα με τη γη της ελλάδος.
τόσο καιρό υπάρχω και δεν ξέρω καν αν ακόμα μετριούνται
τα χρόνια ή με προσπερνούν, δίχως να το ξέρω, να ακριβώς
όπως ο ήλιος, από την ανατολή μέχρι τη δύση του.
πολύ συστρέφομαι μέχρι τα άδυτα για να κλέψω το νερό
των θεών για τον πράσινο καρπό, πικροξυνοραντισμένο.

– ΡΙΖΑ ΕΛΙΑΣ

Το πιο γοητευτικό όμως στην ποίηση του Peter Sragher είναι ο ιδιαίτερος τρόπος που περιγράφει την Ελλάδα : Από τις Μυκήνες στις Θερμοπύλες, από την κοιλάδα των Τεμπών, τον μυθικό Πηνειό και το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής στη Θεσσαλονίκη, έτσι όπως γοητεύει τον επισκέπτη από το λιμάνι.

η θεσσαλονίκη κατέρχεται απ’ το σκοτάδι της νύχτας μέσα σ’ έναν
όρμο με βράχους λεηλατημένους από την ανυδρία και την ερήμωση,
προσηλώνοντας ολόκληρο το κορμί της σ’ έναν κύκλο απ’ όπου
αναβλύζει αίμα και απ’ όπου οι λέξεις γυροφέρνουν και αρχίζουν να
πετούν.
η θεσσαλονίκη κατηφορίζει μ’ ένα εκκλησάκι μέχρι τον βυθό της
θάλασσας.
η θεσσαλονίκη χτίζει την πόλη με λευκά σπίτια που από τα
κεραμίδια και τους τοίχους κοιτάζονται με απορία.

– ΤΟΥ ΠΤΗΝΟΥ ΤΑ ΦΤΕΡΑ ΩΘΟΥΝ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΠΤΗΣΗ

Η άνοδος από τη θάλασσα στην ακρόπολη, στο παλιό κάστρο που δεσπόζει στο υψηλότερο σημείο της πόλης, καταγράφεται με τη φιλοσοφική διάθεση του ποιητή, καθώς και η ενδιάμεση διαδρομή. Το αστικό τοπίο αναδύεται κυρίαρχο και η ανάβαση ολοκληρώνεται με κοσμικότητα φωτός. Ο τόπος αποκαλύπτει τα μυστικά του στον ποιητή, τον αλλάζει και εκείνος με τη σειρά του συμβουλεύει τον ταξιδιώτη να μην ξαφνιαστεί αν αρχίσει να μιλά ξαφνικά ελληνικά, αν στα χείλη του σχηματιστεί ένα «ωμέγα» θαυμασμού:

μπορείς να ζήσεις το αιγαίο μόνο όταν αισθάνεσαι τη μυρωδιά του,
καταπίνοντας την εικόνα του με όλα τα χρώματα και διεισδύοντας μ’
όλο σου το σώμα στων κυμάτων την ταραχή. μόνο τότε βλέπεις τη
θάλασσα σαν ζωντανό πλάσμα.
το αιγαίο. φυλάσσεται απ’ έναν παλαιό πύργο που μοιάζει με κύκλο
απ’ όπου ρέει το αίμα της ιστορίας, αψηφώντας το γαλανό του νερού.
ο πύργος στρογγυλεύει το έντονο βλέμμα των ανθρώπων μέχρι την
πέτρα. σφραγισμένη στην πέτρα – η επιθυμία του ανθρώπου να ζήσει
την απόσταση, να χάσει τον εαυτό του στο διάστημα, να λησμονήσει.
το αιγαίο – η φωνή του είναι κύμα που η ακτή δεν σβήνει,
η έκταση που καλύπτει τη γη, τους βράχους, την άμμο μέχρι τη λάμψη.
μες στη βαθειά νύχτα τα σπίτια μιλάνε για το σχήμα τους που
που περικλείεται μέσα σε γωνίες, σχήμα που άσπρισε από τις
στρογγυλάδες, μιλάνε γιά τον πάλαι ποτέ άνεμο της πόλης που
κλείστηκε μες ‘τις ψυχές τόσων ελλήνων που σήμερα δεν υπάρχουν
πιά, αλλά των οποίων οι φωνές και τα βλέμματα αποτυπώθηκαν
πάνω στα σπίτια και μερικές φορές τη νύχτα μπορείς να ξαναδείς το
πρόσωπό, το βλέμμα και μπορείς ν’ ακούσεις τη φωνή τους σαν να
μην είχαν πεθάνει ποτέ.
[…]
το βλέμμα των ελλήνων που διαβαίνει από άνθρωπο σε σπίτι για να βρει
τη θέση του στην ψυχή και ξεγελάει την κούραση με κάποιο χαμόγελο.
στην άνοδο προς το κάστρο γίνεσαι κάστρο.
στην άνοδο προς το κάστρο γίνεσαι φως.
στην άνοδο προς το κάστρο μετατρέπεσαι σε πόλη.
σαν να ήσουν
πάντα φρούριο,
πάντα πόλη,
συνεχώς θεσσαλονίκη.

κανείς δεν θα ξαφνιαζόταν αν στιγμιαία θ’ άρχιζες να μιλάς ελληνικά
χωρίς να είχες ποτέ σου διδαχτεί ούτε ένα ιώτα.
κανείς δεν θ’ απορούσε αν η γραφή σου θα μεταμορφώνονταν, τα
λατινικά στοιχεία επέστρεφαν στις ρίζες τους και γίνονταν ελληνικά
στοιχεία. χωρίς να καταλάβεις το γιατί τα χείλη σου καταλήγουν σε
ωμέγα.

– Η ΑΝΟΔΟΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ

Όλη αυτή η ομορφιά στα μέρη που επισκέπτεται, είτε πρόκειται για αρχαιολογικό τόπο, είτε μια σύγχρονη πόλη, είτε ακόμα και για μια φυσική ομορφιά όπως είναι η Κοιλάδα των Τεμπών, ο ποιητής τη δικαιολογεί. Η ευλογία στον τόπο, είναι η αγάπη που πέφτει σαν βροχή και ρέει σαν «θολό κόκκινο ποτάμι», ένας κοσμικός έρωτας που αναδύεται ή πιο σωστά ανυψώνεται με νέα μυθική μορφή : «το βουνό του πηνειού».

η αγάπη έπεφτε σαν βροχή πάνω στο ευλογημένο χώμα της ελλάδας.
έβρεχε και οι σταγόνες, πλημμυρίζοντας τη γη, ήταν ζωή.
κατάβρεχε η χαρά τη γη της ελλάδας, μέχρι αυτή ν’ αρχίσει να
καρποφορεί. η αγάπη δεν είχε σώμα.

η αγάπη δεν είχε γνωρίσει την τελειότητα της σφαίρας.
η αγάπη δεν είχε μάθει τη φόρμα.
το σώμα της έρεε μέσα από την κοιλάδα του πηνειού: το ονόμαζαν το
θολό κόκκινο ποτάμι.
το σώμα του είχε σπάσει στα δύο απ’ την υδάτινη δίνη της, ακριβώς
όπως θα γινόταν με το κόψιμο στα δύο της σφαίρας του έρωτα.
τον έλεγαν το βουνό του πηνειού.

– ΕΚΕΙΝΗ ΗΤΑΝ Η ΡΟΗ

Ο Peter Sragher (1960), ιδιότυπος διερμηνέας και μεταφραστής της Performance Poetry, γεννήθηκε στο Βουκουρέστι. Είναι συγγραφέας, δημοσιογράφος, μεταφραστής, φωτογράφος, μέλος του συμβουλίου της «Ένωσης Συγγραφέων της Ρουμανίας», πρόεδρος του Τομέα του Βουκουρεστίου – Λογοτεχνικών Μεταφράσεων και της ‘‘Grazerautorenversammlung’’ Αυστρίας και από το 1995, συντάκτης στην εφημερίδα Adevărul. Έχει εκδώσει πολλές ποιητικές συλλογές, ιστορίες για παιδιά και για μεγάλους, δίγλωσσες ποιητικές ανθολογίες σύγχρονων αυστριακών ποιητών. Ποιήματα και δοκίμιά του έχουν εκδοθεί σε Αυστρία, Γερμανία, Βουλγαρία, Τσεχία, Κολομβία, Αίγυπτο, Εσθονία, Μεξικό, Μογγολία, ΗΠΑ, κλπ. Πρωτεργάτης και συνδιοργανωτής του 1ου Διεθνούς Φεστιβάλ Slam & Sound Poetry, που διεξήχθη στη Κρακοβία (2014). Είναι αρχισυντάκτης του μοναδικού περιοδικού για τη λογοτεχνική μετάφραση στη Ρουμανία Revista de traduceri literare.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Φτιάξε site στο WordPress.com
Ξεκινήστε
Αρέσει σε %d bloggers: